Het is zo ver: mijn afstudeeronderzoek Toegankelijke Boerderijtypologie is officieel ingeleverd. Na maanden van veldwerk, analyse, schrijven en verfijnen ligt er een compleet onderzoeksrapport én een beroepsproduct waar ik trots op ben: de boerderijenwaaier, een praktisch hulpmiddel om historische boerderijen op basis van hun exterieur betrouwbaar te herkennen.
In deze post blik ik kort terug op het proces en licht ik toe wat dit onderzoek heeft opgeleverd.
Een onderzoek dat begon bij een praktijkvraag
In de erfgoedsector bestaat al jaren behoefte aan een eenduidige, exterieurgerichte typologie. Veel bestaande systemen zijn óf te specialistisch, óf te breed, óf niet goed toepasbaar in het veld. Zoals ik in mijn rapport schrijf:
“Er bestaat geen uniform, reproduceerbaar en praktijkgericht typologisch systeem waarmee historische boerderijen uitsluitend op basis van exterieurkenmerken betrouwbaar kunnen worden herkend.”
Dat vormde de aanleiding voor mijn onderzoek.
278 boerderijen, vier hoofdgroepen en een reproduceerbare methode
Het onderzoek bestond uit een combinatie van:
-
SHBO‑inventarisaties
-
veldwerk in o.a. Berkenwoude, Gouderak, Emmen, Orvelte en Balkbrug
-
archiefmateriaal van Bureau Helsdingen
-
vergelijkend typologisch onderzoek
Door kenmerken systematisch te coderen en te clusteren ontstond een reproduceerbare indeling met vier hoofdgroepen:
-
Noordelijke groep
-
Hallehuisgroep
-
Zuidwestelijke groep
-
Zuidelijke groep
Deze groepen vormen samen de basis voor een toegankelijke en navolgbare typologie.
Het beroepsproduct: de boerderijenwaaier
Het eindproduct van mijn afstuderen is de boerderijenwaaier: een compact, praktisch hulpmiddel waarmee erfgoedprofessionals, vrijwilligers en eigenaren boerderijtypen snel kunnen herkennen.
De waaier bevat:
-
duidelijke hoofdvormen
-
herkenbare exterieurkenmerken
-
regionale varianten
-
korte toelichtingen per type
Het doel is niet om specialisten te vervangen, maar om herkenning toegankelijker en consistenter te maken.
Een proces van iteratie, validatie en aanscherping
Het onderzoek is meerdere keren getoetst:
-
intern bij Bureau Helsdingen
-
via veldwerk
-
door vergelijking met historische bronnen
-
door het testen van herkenningscriteria op verschillende regio’s
Deze validatie zorgde voor een typologie die niet alleen theoretisch klopt, maar ook in de praktijk werkt.