Zuidwestelijke groep

Zeeland, Zuid-Holland, West- Brabant

De Zuidwestelijke groep omvat de boerderijtypen van Zeeuws‑Vlaanderen, de Zuid‑Hollandse eilanden en delen van West‑Brabant, en wordt gekenmerkt door grote schuren, losse erfstructuren en een bouwtraditie met duidelijke Vlaamse invloed. De bedrijfsvoering was sterk gericht op akkerbouw en graanopslag, wat resulteerde in ruime tasruimten, hoge schuren en stallen die vaak als zijlangsdeel zijn uitgevoerd (Hekker, 1957).

Op de erven komen hooibergen, wagenloodsen, bakhuizen, jongveestallen, boomgaarden en windsingels veel voor, terwijl woonhuizen soms los van de schuur staan of tegen de lange gevel zijn aangebouwd. De Zuidwestelijke groep onderscheidt zich daarmee door een combinatie van open erven, grootschalige schuren, Vlaamse bouwvormen en een erfstructuur die volledig is afgestemd op akkerbouw in een open, winderig landschap (Hekker, 1957).

Duinboerderij

De duinboerderij komt voor in de Hollandse duinen, met name in de binnenduinrand van Zuid‑ en Noord‑Holland. Het type is langgerekt en smal, met een woon‑ en stalgedeelte onder één dak, maar zonder herkenbare hallehuisstructuur (Hekker, 1957).

De boerderij is aangepast aan het duinlandschap: lage gootlijnen, windbestendige dakhellingen en een oriëntatie die beschutting zoekt tegen de zeewind (SHBO, 1994). De bedrijfsvoering was kleinschalig en gemengd, vaak gericht op veeteelt en tuinbouw. Op het erf staan meestal kleine schuren, bakhuizen en moestuinen, terwijl duinwallen, hagen en boomgroepen beschutting bieden.

Flakkees type

Het Flakkeese type komt voor op Goeree‑Overflakkee en behoort tot de grootste boerderijvormen van Nederland. De boerderij heeft een enorme, langgerekte nok waaronder zowel wonen als werken zijn ondergebracht. De stal is als zijlangsdeel uitgevoerd, met gevelopeningen in de lange zijgevel. De bedrijfsvoering was hoofdzakelijk op akkerbouw gericht, wat zichtbaar is in de grote tasruimten, dorsvloeren en graanopslag (Hekker, 1957). De boerderij staat vaak vrij in het open veld, met een ruim erf waarop grote schuren, wagenloodsen en silo’s voorkomen (SHBO, 1994). Opvallend zijn ook de kleine bak- of zomerhuisjes naast de boerderij. Schaduwbomen en windsingels zijn typerend voor de beschutting van het erf.

Overmaasse dwarsdeelboerderij

De Overmaasse dwarsdeelboerderij komt voor in de Alblasserwaard, Krimpenerwaard en delen van de Zuid-Hollandse eilanden (Cruyningen, 2003). Het type is kleinschaliger dan het Flakkeese type en wordt gekenmerkt door een dwars op de lengterichting geplaatst deel. De stal heeft gevelopeningen in de zijgevel, terwijl het woonhuis op de voorgevel is gericht. De boerderij combineert elementen van het hallehuis met de Zuidwestelijke traditie van losse schuren en akkerbouwgerichte bedrijfsvoering (Hekker, 1957). Op het erf staan vaak hooibergen, wagenschuren en jongveestallen, terwijl de boerderij zelf haaks op de weg of dijk is geplaatst.

Vlaamse schuur (klein)

De Vlaamse schuur is een van de meest karakteristieke boerderijtypen van de Zuidwestelijke groep en komt voor in Noord‑Brabant (Cruyningen, 2003). Het type varieert van kleine, oude schuren tot de grootste landbouwschuren van Nederland (SHBO, 2006). De kleine schuren staan vaak los van de woonruimten en hebben een opgehoogd dakvlak met inrijdeur.

Vlaamse schuur (groot)

De grote variant van de Vlaamse schuur is driebeukig, met een doorrijmogelijkheid waarbij ten minste één van de twee grote deuren in een kopgevel is geplaatst (SHBO, 1994). De constructie bestaat uit dekbalk‑ of etagegebinten, met gepotdekselde houten gevels of later van baksteen (SHBO, 2006).

De woonhuizen van de grote Vlaamse schuren staan buiten de rijlijn van de inrijdeuren (Hekker, 1957). Op het erf staan losse stallen, bakhuizen, wagenloodsen en vaak een boomgaard. De erfstructuur is open en gericht op akkerbouw (RCE, 2025).

West-Brabantse boerderij

Bestaat uit een los woonhuis en een afzonderlijke, grootschalige schuur die sterk verwant is aan de Vlaamse schuurtraditie. Het woonhuis is bescheiden, in baksteen, en gericht op weg of erf. De schuur vormt het dominante volume: langgerekt, driebeukig en uitgevoerd met dekbalk‑ of etagegebinten.

Deze open erfstructuur, aangevuld met wagenschuren, bakhuizen en boomgroepen, weerspiegelt de akkerbouwgerichte bedrijfsvoering in West‑Brabant (SHBO, 1988).

Zeeuwse schuur

De Zeeuwse schuur komt voor in heel Zeeland en wordt gekenmerkt door zwart gepotdekselde gevels met witte randen rondom de mendeuren. In deze grote deuren zit het zogenaamde klinket, een kleine loopdeur welke ook wit omlijnd is (SHBO, 2006). Dit heeft het doel om gemakkelijk terug te vinden in het donker (Zeeland, 2026). De schuur heeft een grote, driebeukige opzet met een hoge tasruimte en een zadeldak of wolfdak (Cruyningen, 2003). Varianten bestaan met een aangebouwd woonhuis of een vrijstaand woonhuis dat op de lange gevel is gericht (SHBO, 2006). De bedrijfsvoering was sterk akkerbouwgericht, met grote dorsvloeren en graanopslag.

De schuren zijn ontsloten via kenmerkende dwarsdelen. Op het erf staan vaak losse stallen, bakhuizen, wagenschuren en moestuinen, in sommige gevallen staat de boerderij op een hoger gelegen deel van het erf, vliedberg, om bescherming te bieden tegen overstromingen (RCE, 2025). Zeeuwe schuren staan meestal met de kopgevel naar het noordwesten om stormschade te voorkomen (Zeeland, 2026).